Zomernieuwsbrief 2020

Hanneke JongelingIn een tijd van beperkingen zoeken mensen naar nieuwe mogelijkheden om contact te onderhouden. Yogalessen via Skype. Vergaderen of vrienden spreken via Zoom. Op deze website staan Schrijf- en leestips voor wie thuis zit en andere tips. We hebben een besloten Facebookpagina ‘Thuis bij De Schrijfkring’ waar je lid van kan worden als je een Facebook account hebt. Op een beveiligde pagina schreven deelnemers van Schrijfkring Ermelo in de afgelopen periode elfjes, woordgedichten waarin ‘corona’ voorkomt en rondelen. Alternatieve manieren om iets met elkaar te delen, mooi dat het kan. Toch zijn we blij dat we nu weer ‘echt’ kunnen samen zijn en schrijven.

Foto Corine Haak

Woensdag 10 juni waren we in Ermelo met de Schrijfkring bij elkaar in de tuin van Corine. We schreven we over de kleur groen. Over begrippen als harmonie, geven en ontvangen, liefde en vrede. Het voelde als een feestje.

Woensdag 17 juni was onze inspiratiegroep welkom in een prachtige tuin in Dronten. Fijn om samen ervaringen uit te wisselen en nieuwe ideeën op te doen.

We hopen binnenkort weer diverse schrijfbijeenkomsten te kunnen aanbieden. Hou daarvoor onze agenda in de gaten.

Veel lees- en schrijfplezier!
Hanneke Jongeling

Foto Alike Last

Het Solse Gat en buiten zijn als inspiratiebron
19 juni gaf ik een workshop in de natuur bij het Solse Gat, een geweldige inspirerende plek om te schrijven. Vrijdag was het gelukkig prachtig weer en met een groep enthousiaste vrouwen trokken we het oerbos bij Drie in. Het Solse Gat waar we de meeste schrijfopdrachten deden staat bekend om de legende die er over verteld wordt. Volgens de legende stond er ooit op deze plek een klooster, waar het vrome leven niet zo serieus werd genomen. Er gebeurden veel duistere praktijken. En toen, maakte, honderden jaren geleden, een orkaanachtige wind gepaard met lichtflitsen en donderend onweer een einde aan de goddeloze uitspattingen in het bos. Het complete klooster verdween in een groot gat. Op deze plek is het Solse Gat ontstaan. Regelmatig kun je rond middennacht daar nog enge geluiden horen, zo vertelt men. Dit zijn de ronddolende geesten van de verdwenen kloosterlingen. Aldus de legende.
Bij het Solse Gat staat een informatie bord waar ook een meer logische verklaring voor het ontstaan van het gat vermeld wordt, namelijk dat het Solse Gat een leemkuil is die is ontstaan tijden de laatste IJstijd. Deze plek schijnt ook in trek te zijn bij New Age’ers omdat er volgens hen leylijnen te vinden zijn. Kortom het is een plek met mystiek omgeven, prachtig gelegen in de stille natuur en daarom uitstekend geschikt voor allerlei schrijfopdrachten.

Schrijven bij het Solse Gat
Foto Alike Last

We schreven een haiku en een rondeel en verplaatsten ons in een schrijfopdracht in mensen, dieren of bomen die er die bewuste nacht bij waren geweest en zo konden vertellen wat er volgens hen die nacht gebeurd was. Zo kregen we verschillende versies van het verhaal van het Solse Gat, geschreven vanuit het perspectief van een dikke boom die precies aan de oever van het gat staat, een naaktslakje dat gedoemd was om als slakje eeuwig rond te dolen omdat ze één van de kloosterlingen was geweest, en een eekhoorn die in zijn boom had gezeten en geschrokken was van een vreselijke klap.

Om deze workshop voor te bereiden zat ik op een andere dag helemaal alleen op dezelfde plek. Het is heel bijzonder om alleen, met je schrijfboekje op zo’n plek te zitten. Niet te worden afgeleid en alleen maar het geluid te horen van de vogels. Echt een aanrader om eens een keer te doen. Daarom als je vanwege Covid 19 deze vakantie liever thuisblijft is het misschien een idee om de eigen omgeving te verkennen, de natuur of een stad in te trekken en pen en papier mee te nemen. Juist buiten kun je heel goed schrijven. In het bos, op een terras, in de tuin, aan het water. Het is een activiteit die je niet dagelijks zult doen en daarom juist als vakantie-achtig zal ervaren.

Foto ontvangen van Alike Last

 Schrijftips voor buiten
Als je buiten schrijft, kan het leuk zijn om op de plek waar je zit een lijstje te maken van de dingen die je ziet. Er eentje uit te kiezen en vervolgens  vanuit dit perspectief te gaan schrijven. Bijvoorbeeld je zit op een bankje in een park en ziet, eenden, een hardloper, een baby’tje in een kinderwagen, een hond, een dikke oude boom. Kies nu één ding uit, identificeer je daarmee, ga schrijven alsof je dat personage bent en start een sprintje van vijf minuten. (je schrijft zonder op fouten te letten achter elkaar door). Je gaat dus schrijven als de kleine baby of de eend. Start dit sprintje met de woorden: ‘Wat ik vandaag nu weer meemaak…..’. Je zult merken hoe leuk het is om de plek waar jij bent eens te zien met de ogen van de hardloper of de hond. En dat verhaal komt allemaal uit jouw pen, zonder dat je er over na hoeft te denken.

Als je het leuk vindt om een keer in de drukte te schrijven, bij voorbeeld op een terras, dan is de volgende oefening misschien leuk om ter plekke te doen.

  • Vouw een papier in de lengte doormidden. Kijk om te heen en schrijf tien zelfstandige naamwoorden op van mensen, dieren, dingen die je om je heen ziet. Schrijf ze aan de linkerkant.
  • Draai het velletje nu naar de rechterkant en schrijf tien verschillende werkwoorden op die je om je heen ziet gebeuren.
  • Als je het papier openvouwt heb je aan de linkerkant zelfstandige naamwoorden en rechts werkwoorden. Teken blind een verbinding tussen een woord van de ene kant en een woord van de andere kant. Schrijf een sprintje van zeven minuten over de combinatie van woorden. Je kunt voor de hand liggende combinaties krijgen maar ook absurde. Laat het toeval je schrijven bepalen.

Ik wens jullie een prettige zomervakantie.
Ank Rip

Mieke van Rinsum

De taal van kleding
In een tijdschrift las ik een artikel over “de taal van kleding”.
Wat “zeggen” de kleren die wij dragen over ons?

  • Schrijf tien zinnen over de kleding die je nu aanhebt:
    Vandaag draag ik ….
    Tel vast tien zinnen en markeer deze, zodat je onder het schrijven niet hoeft te tellen.
  • Kun je je nog herinneren wat jij als kind droeg? Misschien weet je het alleen van de foto’s.
    Maak een lijstje van minimaal vijf dingen.
    Kies er één uit en schrijf je herinneringen in vijf minuten.
  • In deze tijd van demonstreren zie je mensen met tekst op hun T-shirt. Maar ook vroeger werden teksten op shirt aangebracht. Naast de merknamen (zoals Nike) werden er T-shirts verkocht met namen van een bekende band (The Beatles) of zingevingsteksten (Pluk de dag).
    Maak een tekening van jouw T-shirt, met tekst.
    Zou je dat shirt willen dragen en bij welke gelegenheid?
    Schrijf daar vervolgens vijf minuten over.
  • Ken je spreekwoorden met kleding of textiel? Schrijf er een paar op. Hier zijn vast een paar voorbeelden: “De draad kwijt zijn”, “Onder de wol gaan” en “Iemand van katoen geven”.
    Kies er één uit en schrijf er vijf minuten over.

Nog wat weetjes uit het tijdschrift:
Een smoutebol is (met name in België) een scheldwoord. Het betekent: smeerlap, sloddervos. Het komt van het woord “smouten”, dat betekent het invetten van gewassen wol.

Lieve groet,
Mieke van Rinsum

Leestip
Onze collega Truus van Keulen publiceerde in coronatijd haar debuut Eeuwige echo. Een familieroman met als thema’s de zoektocht naar de zin van het bestaan en terugkerende patronen in de generaties.

Kijk voor de online presentatie op YouTube.

 

Vertelstenen

Vertelstenen‘Er was eens…’ Sprookjes beginnen vaak met deze zin. Soms is het leuk zelf een verhaaltje te verzinnen en te fantaseren over een wereld waarin alles kan en mag. Ben je op zoek naar inspiratie dan zijn ‘vertelstenen’ een leuk hulpmiddel. Vertelstenen zijn dobbelstenen met afbeeldingen, die je inspireren tot wonderlijke associaties en verhaallijnen. Je kan het niet fout doen en het is heerlijk om te lachen om je eigen of andervrouws/-mans fantasie. Succesvol bij etentjes of voor een verhaaltje voor het slapen gaan.
In de Schrijfkring in Ermelo hebben we geschreven aan de hand van de stenen en dat resulteerde in humoristische verhaaltjes die we met plezier met elkaar hebben gedeeld.
Vertelstenen zijn te koop bij sommige boekwinkels en via Internet.

Draken verslaan

Voor ieder mens die op zoek gaat
is er een woud om te doorkruisen,
een draak om te verslaan
en een schat om te vinden. 

Niemand kan de draak
van een ander verslaan,
een ieder heeft zijn eigen weg,
zijn eigen draak,
zijn eigen schat. 

Uit: Harts-tocht, de levensweg die wij afleggen,
door Christine van der Burg

Bij het autobiografisch schrijven stuit je soms op pijnlijke herinneringen die moeilijk zijn om over te schrijven. Maar ze horen wel bij je levensverhaal. Dan kan het helpen om afstand te nemen en over jezelf te schrijven vanuit een ander standpunt. Willemijn Soer geeft in haar boek Autobiografisch schrijven daarvoor verschillende mogelijkheden (blz. 68).

Eén manier om anders te kijken naar een levenservaring is je herinnering te beschrijven vanuit het perspectief van een sprookjesverteller: Er was eens… Je kan daarbij vrij fantaseren en over jezelf schrijven alsof je een ander bent, misschien een kabouter, een elf of een dier. Willemijn: ‘Hierdoor wordt ons verhaal niet alleen draaglijk, het wordt ook universeel. En merkwaardigerwijs: het wordt meer dan ooit van ons.’ 

Harts-tochtChristine van der Burg werkt met beelden en gedichten. Haar boek Harts-tocht, over spiritualiteit en creativiteit, begint met het hoofdstuk Sprookjes en symboliek. ‘Sprookjes ondersteunen met hun beeldentaal onze levensreis: de uitdagingen waarvoor wij komen te staan blijken universeel te zijn. (…) Wij verzamelen moed en gaan op pad. En met vallen en opstaan, door te verdwalen en te zoeken, door doolhoven en wouden heen, vinden we de juiste weg.’

Als mijn geheugen me niet bedriegt

Als mijn geheugen me niet bedriegt‘…omdat iets wat in de jeugd gebeurd is, dikwijls
het gevolg is van een voorval op oudere leeftijd.’
Marten Toonder

Wat gebeurt er met je herinneringen als je verleden er anders uitziet dan je dacht? Als je vader niet je vader blijkt te zijn? Als een vriend of geliefde de dader blijkt te zijn van een ernstig delict? Is je verleden de som van je herinneringen? Wat is waarheid als je schrijft over je leven en hoe belangrijk is dat?
Deze en andere vragen komen aan bod in Als mijn geheugen me niet bedriegt van Douwe Draaisma.
Het boek is uitgegeven in 2016 en beschrijft ‘een onderzoek naar de wijze waarop ervaringen op latere leeftijd herinneringen achteraf kleuren en veranderen’. Bovenstaand citaat is eraan ontleend.

Onvoltooid verleden tijd

In het najaar van 1995 schreef mijn vader zijn levensboek. Hij illustreerde het met foto’s en documenten als trouwakten, persoonsbewijzen en krantenknipsels. Een nauwkeurige vastlegging van wie hij was en waar hij voor stond en een kostbare herinnering voor zijn kinderen en kleinkinderen. Mijn vader overleed in 2009 maar zijn verhalen leven voort.

In zijn levensboek maakte mijn vader een begin met de familiestamboom, vanuit zijn geheugen en de familieverhalen. Hij kwam tot aan zijn betovergrootvader, overleden op 21 november 1896.

Sinds kort houdt het ook mij bezig: stamboomonderzoek. Wie waren mijn voorouders, waar leefden ze, wat deden ze? Kwamen ze uit andere landen, trokken ze rond, waren ze van adel? Welnee! De ruim vijfhonderd voorouders die ik tot nu toe heb ontdekt leefden allemaal in het westen van Noord-Brabant, het zuidwesten van Gelderland en in Zuid-Holland. Daar werden ze geboren en daar stierven ze. De mannen werkten onder meer als landbouwer, veekoopman, molenaar, schoolmeester en veldwachter. Een enkeling werd burgemeester. Slechts bij twee vrouwen staat een beroep vermeld: dienstmeid of chirurgienne.

De naamreeks van mijn vader gaat terug tot 1650, het geboortejaar van mijn voorvader in de tiende generatie Laurents die trouwde met Elsken. Hun zoon Arendt werd geboren op 18 maart 1674. Hij werd ruiter in het regiment van luitenant-generaal Van Oijen in Bergen op Zoom. Zijn vrouw, Marieken, overleed jong en Arendt trouwde opnieuw. Daarmee ontstond een samengesteld gezin. Een fenomeen dat opvallend vaak voorkomt in mijn voorgeslacht en dat zich heeft voortgezet in mijn eigen leven.

Voor mijn verjaardag kreeg ik het boek Verborgen Verleden, het stamboomboek van drs. Rob van Drie. Het is de officiële uitgave van het gelijknamige tv-programma van de NTR en het helpt je op weg bij het onderzoek in de archieven. Zo komt de ene na de andere voorouder tot leven.

Nu ik zelf bezig ben met mijn levensverhaal voel ik mij verbonden met al die mensen die vóór mij leefden, zonder wie ik niet zou zijn geboren. Ik geniet van de reis naar het verleden. Èn van mijn talrijke huidige familieleden die – deels – eveneens hun bestaan danken aan boeren en ‘eenvoudighe luijden’ in een klein stukje Nederland.

(Foto Pixabay)

Döstädning

Margareta Magnusson schreef een vrolijk boekje over de edele Zweedse kunst van döstädning. betekent in het Zweeds ‘dood’ en städning betekent ‘opruimen’. Het is een Zweeds gebruik om je materiële bezittingen te ordenen tegen het einde van je leven. Volgens de schrijfster is het ‘een ritueel dat je helpt te reflecteren op je leven – of dat nou binnenkort op zijn einde loopt of nog bij lange na niet.’

Zij schrijft over de ‘weggooidoos’ waarin je dingen bewaart die alleen voor jezelf van belang zijn. ‘Wanneer je je papieren doorneemt, kom je misschien brieven tegen waarin de auteur liefkozende woordjes heeft geschreven, zoals ‘lieve, goede vriendin’, ‘verrukkelijk’ en andere heerlijkheden die je telkens weer wilt lezen en liever aan de muur zou handen dan weggooien. Wanneer ik zulke dingen tegenkom, die totaal geen waarde voor anderen hebben maar enorm waardevol zijn voor mij, dan haal ik mijn ‘weggooidoos’ tevoorschijn. Als ik er niet meer ben, mag die worden vernietigd.’
Ze eindigt met de opmerking: ‘Het is heel belangrijk dat je geen grote doos neemt. Een schoendoos zou voldoende moeten zijn.’

Werkelijke liefde laat los.
Wat je werkelijk liefhebt,
vertrouw je aan zichzelf toe.
Wat je werkelijk liefhebt,
wordt een deel van je.
Wat je loslaat,
blijft een deel van je.
Wat een deel van je is,
kun je nooit verliezen.
Saskia de Bruin

De kamers van het autobiografisch geheugen

Bij het schrijven over je leven speelt het autobiografisch geheugen een belangrijke rol. Het is de plek in onze hersenen waar we de herinneringen aan ons leven opslaan. De structuur van dit geheugen kan je zien als drie ‘kamers’:

  • De kamer met de ansichtkaarten: specifieke eenmalige herinneringen. Die
    De kamer met de ansichtkaarten – foto Pixabay

    keer dat je door het ijs zakte, de tekening van je zusje die akelige kinderen in een plas hadden gegooid, je eerste zoen. Er zijn zintuiglijke sensaties aan verbonden: het klonk, het zag eruit, het rook, het voelde, het smaakte…

  • De kamer met algemene gebeurtenissen die vaker voorkwamen of langer duurden. Zoals het jaarlijkse kerstfeest van de zondagschool, onze vakantie in Oostenrijk. Ze zijn algemeen in de zin van: het was mooi weer of we kregen altijd een sinaasappel. Er kan een oordeel bij horen: ik vond het een fijne tijd of juist niet.
  • De kamer van de periodes in je leven: Mijn tijd op de kleuterschool, mijn eerste baan. Vaak verbonden aan algemene beschrijvingen van wat je in die periode deed, met wie, waar en waarom.

Herinneren kan spontaan optreden, doordat je iets ziet, hoort, ruikt of voelt. Door de geur van vers hooi weet je ineens weer hoe je vroeger je opa mocht helpen bij het binnenhalen van het hooi, hoe warm het was in de zon en hoe je telkens moest niezen.

Je kan ook actief herinneringen terughalen door terug te denken aan een bepaalde periode. Bijvoorbeeld toen je pas op kamers woonde en ook nog je eerste baan had. Hoe vol de dagen waren en hoe weinig tijd je opeens had voor leuke dingen. Hoe moe je ’s avonds was. Maar ook dat je de vrijheid had om te doen wat je wilde, uitgaan en uitslapen.

Schrijven vanuit je herinnering is ordenen. Je brengt verbinding aan tussen de gebeurtenissen en perioden in je leven. Je legt levensverhalen vast, over een korte of een langere periode in je leven. Als je al die verhalen samenvoegt, rangschikt en redigeert heb je de basis voor je autobiografie. Door het toevoegen van foto’s, tekeningen, scans van belangrijke documenten etc. wordt het boek compleet.

Geïnspireerd door: Op verhaal komen – Je autobiografie als bron van wijsheid, door Ernst Bohlmeijer & Gerben Westerhof

(Eerder gepubliceerd op Veelkleurig Leven op 26 januari 2015).

Je levensverhaal schrijven

Als je je eigen levensverhaal zou willen vastleggen, hoe doe je dat dan? Waar begin je? Wat neem je wel op en wat niet? Er verschijnen steeds nieuwe titels over dit onderwerp. Voorbeelden zijn:

  • Zo doe je dat – je levensverhaal schrijven door Brenda van Es, dat aanwijzingen geeft voor een heldere, meeslepende en krachtige autobiografie.
  • Spelen met je leven door Nanda Huneman, dat beschrijft hoe je je levensgeschiedenis om kunt zetten in een origineel, spannend en fictief verhaal.
  • Jouw levensverhaal hoort in een mooi boek thuis, door Daniëla Postma. ‘Laat je inspireren door de ervaringen van anderen en deel jouw leven met mensen om wie je geeft.’

Een speciaal boek in dit kader is Rimpelingenautobiografisch schrijven voor kankerpatiënten. De schrijver, coach en trainer Jeroen Hendriksen, lijdt sinds 2011 aan een zeldzame ongeneeslijke vorm van bloedkanker. Hij volgt cursussen Autobiografisch Schrijven en ontdekt zes thema’s voor zijn levensverhaal: het hier en nu; betekenis geven; kwetsbaarheid; steun en troost; veerkracht; spiritualiteit. Samen met lotgenoten werkt hij deze ‘bronnen van zingeving’ uit en in oktober 2016 komt zijn ‘zelfwerkboek’ op de markt. Het is bedoeld voor mensen met een (levensbedreigende) ziekte maar ook boeiend voor anderen die bezig zijn met hun levensverhaal.

Probeer eens een pantoum!

Wil je iets op papier zetten dat inzicht geeft in wat je op dit moment bezig houdt? Schrijf een pantoum.

Een pantoum is een dichtvorm met herhalingen, die bestaat uit 16 of 20 regels die niet hoeven te rijmen. Ik maakte kennis met de 16-regelige variant[1] van deze dichtvorm tijdens de Twaalf Heilige Nachten met Shodo. Het resulteerde in een bezinnend gedicht dat paste in die periode van inkeer. Ik werd er blij van.

In een tijdschrift[2] las ik over de 20-regelige pantoum. Ik citeer:

‘Met dit schema kun je in korte tijd zelf een gedicht schrijven, waarbij de essentie van het moment of dat wat er werkelijk in je omgaat, voor je ogen verschijnt. Vaak werkt het verrassend verhelderend, omdat onbewuste gevoelens en gedachten aan de oppervlakte komen. Prachtige volzinnen hoef je dus niet te produceren en talent voor rijmen is ook niet nodig.

Waar het om gaat is dat je het eerste schrijft wat in je opkomt, zonder jezelf te corrigeren, zonder censuur. Dit gaat het makkelijkst als een ander jou het schema voorleest, zodat je zo spontaan mogelijk kunt reageren. Maar in je eentje kan het ook. Voor de pantoum kies je een kernwoord, het thema van je gedicht, iets wat je op dat moment bezighoudt.’

De opbouw van het 20-regelige pantoum is als volgt:

Regel 1: Ik …. (maak een zin die met ‘ik’ begint en waarin je het kernwoord noemt)
Regel 2: Ik …. (beschrijf waar je bent)
Regel 3: Ik …. (beschrijf wat je ziet)
Regel 4: (beschrijf wat er gebeurt in connectie met je kernwoord)

Regel 5: is gelijk aan regel 2
Regel 6: is een gevoelsreactie op regel 2: wat doet het met je?
Regel 7: is gelijk aan regel 4
Regel 8: is jouw reactie op regel 7

Regel 9: is gelijk aan regel 6
Regel 10: wat beleef je daarbij?
Regel 11: is gelijk aan regel 8
Regel 12: hoe is dat?

Regel 13: is gelijk aan regel 10
Regel 14: hoe voelt dat?
Regel 15: is gelijk aan regel 12
Regel 16: wat is je reactie daarop?

Regel 17: is gelijk aan regel 14
Regel 18: is gelijk aan regel 3
Regel 19: is gelijk aan regel 16
Regel 20: is gelijk aan regel 1

Veel plezier bij het dichten van je eigen pantoum!

[1] De 16-regelige pantoum heeft de onderstaande indeling:

Regel 1
Regel 2
Regel 3
Regel 4

Regel 5 is gelijk aan regel 2
Regel 6
Regel 7 is gelijk aan regel 4
Regel 8

Regel 9 is gelijk aan regel 6
Regel 10
Regel 11 is gelijk aan regel 8
Regel 12

Regel 13 is gelijk aan regel 10
Regel 14
Regel 15 is gelijk aan regel 12
Regel 16 is gelijk aan regel 1

[2] Happinez, jaargang 8, nummer 1, 2010

 

 

Kleine biografie van rouwen en liefhebben

Schrijfster en spreekster Vilan van de Loo studeerde cum laude af op Indische letterkunde. Ze schreef tientallen boeken, voornamelijk over geschiedenis en literatuur. Toen haar geliefde katertje Tim overleed, raakte ze in een rouwproces. Een van de vragen die haar bezig hield was: Waar is hij nu? En kan ik daar ook komen?

Ze zocht naar boeken die haar konden helpen maar vond er geen. Daarom schreef ze er zelf een, Van Tim naar Bertje – kleine biografie van rouwen en liefhebben. Schrijven als een manier om te kunnen omgaan met een aangrijpende gebeurtenis in je leven.