Hanneke Jongeling – De Schrijfkring

‘Van wie ben jij er een?’

In Kampen staat een buitenbank met het opschrift: ‘Wöör bi’j d’r ene van?’ Het is een zogenaamde ‘social sofa’, gemozaïekt door buurtbewoners en bedoeld als ontmoetingsplek. ‘Social Sofa’ (www.socialsofa.com) is een landelijke organisatie die strijdt tegen sociale verkilling.

Jaren geleden had presentator Jörgen Raymann een tv-programma waarin hij als ‘tante Es’ vragen stelde aan bekende Nederlanders. De eerste vraag was altijd: “Vertel me, wie is je vader? Wie is je moeder?” Je afkomst zegt iets over wie je bent.

De vraag kan ook dienen als autobiografische schrijfopdracht. Misschien boeiend om bij stil te staan in deze laatste maand van het jaar.

Wil je erover schrijven? Pak dan een schriftje, een fijne pen en zet je wekker op bijvoorbeeld 20 minuten. Schrijf achter elkaar door, zonder te stoppen. En beantwoord al schrijvend de vraag: ‘Van wie ben jij er een?’

Wie weet krijg je de smaak te pakken en is dit de start van jouw eigen levensverhaal.

De magie van Schrijven

Ken je dat? De dagen worden langer en lichter, de zon schijnt door de ramen. De lente komt eraan. Opeens krijg je het gevoel dat het tijd wordt om eens lekker op te ruimen. En dat af te ronden met een fris sopje voor de opgeruimde ruimte.

Het overkwam me kort geleden. Ik keek om me heen, waar kon ik beginnen? Mijn oog viel op een hoge stapel ‘uit te zoeken tijdschriften’. In die stapel veel half gelezen exemplaren van Schrijven Magazine. Opengevouwen bij artikelen die me ooit aanspraken en die ik nog eens wilde lezen. Mijn opruimwoede was op slag verdwenen. Met de markeerstift in de hand nestelde ik mij op de zonnige bank en begon te lezen. Zomaar een paar citaten:

‘Wanneer jij je diepste verlangen volgt, gebeuren er vaak magische dingen in je leven die dit verlangen ondersteunen. Schrijven draagt die magie ook in zich. Veel schrijvers ervaren een mate van synchroniciteit in de teksten die ze schrijven en hun werkelijke leven.’ (Michelle Shanti)
‘Los van het ontdekken van jezelf, heeft schrijven echt een hoop voordelen. Door te schrijven versterk je het positieve en verzacht je het negatieve.’ (Mark Verhees)
‘Vooral schrijven over gevoelens, persoonlijke ervaringen en ons leven lijkt ons gelukkiger te maken. Schrijven zorgt er op lange termijn voor dat ons brein bij stressvolle situaties minder van het stresshormoon cortisol aanmaakt. We worden er dus écht blijer van. Ook worden negatieve ervaringen beter verwerkt wanneer we ze opschrijven.’ (Marije Catsburg)
‘Schrijven met je pen zorgt dat je rechterhersenhelft ‘aan’ gaat. Creativiteit, emoties en taal liggen hier verscholen, ze worden maar zelden wakker gemaakt in onze samenleving die tot over de rand is gevuld met regels over wat wel en niet mag, of juist moet. De kunst is zoveel mogelijk de linkerhersenhelft uit te zetten. Die kant bemoeit zich namelijk met grammatica, de regeltjes van de taal.’ (Brenda van Es[1])
‘Het delen van je verhaal voegt een extra dimensie toe. Het helpt je bijvoorbeeld beseffen dat alle verhalen er mogen zijn. Er zijn geen goede of foute verhalen.’ (José Franssen[2])

Het blad Heus interviewde in 2017 schrijfinspirator Christine de Vries. Zij zegt:

‘Probeer het maar, het zal je zo verrassen!’

Van harte welkom bij De Schrijfkring – waar schrijven wonderen doet!

[1] Brenda van Es schreef verschillende boeken, waaronder Je levensverhaal schrijven, zo doe je dat

[2] Op de site www.josefranssen.nl vind je heel veel oefeningen en tips voor het schrijven van levensverhalen

Vertelstenen

‘Er was eens…’ Sprookjes beginnen vaak met deze zin. Soms is het leuk zelf een verhaaltje te verzinnen en te fantaseren over een wereld waarin alles kan en mag. Ben je op zoek naar inspiratie dan zijn ‘vertelstenen’ een leuk hulpmiddel. Vertelstenen zijn dobbelstenen met afbeeldingen, die je inspireren tot wonderlijke associaties en verhaallijnen. Je kan het niet fout doen en het is heerlijk om te lachen om je eigen of andervrouws/-mans fantasie. Succesvol bij etentjes of voor een verhaaltje voor het slapen gaan.

Vertelstenen zijn te koop bij sommige boekwinkels en via Internet.

Vertelstenen

Draken verslaan

Voor ieder mens die op zoek gaat
is er een woud om te doorkruisen,
een draak om te verslaan
en een schat om te vinden.

Niemand kan de draak
van een ander verslaan,
een ieder heeft zijn eigen weg,
zijn eigen draak,
zijn eigen schat.

Uit: Harts-tocht, de levensweg die wij afleggen,
door Christine van der Burg

Bij het autobiografisch schrijven stuit je soms op pijnlijke herinneringen die moeilijk zijn om over te schrijven. Maar ze horen wel bij je levensverhaal. Dan kan het helpen om afstand te nemen en over jezelf te schrijven vanuit een ander standpunt. Willemijn Soer geeft in haar boek Autobiografisch schrijven daarvoor verschillende mogelijkheden (blz. 68).

Eén manier om anders te kijken naar een levenservaring is je herinnering te beschrijven vanuit het perspectief van een sprookjesverteller: Er was eens… Je kan daarbij vrij fantaseren en over jezelf schrijven alsof je een ander bent, misschien een kabouter, een elf of een dier. Willemijn: ‘Hierdoor wordt ons verhaal niet alleen draaglijk, het wordt ook universeel. En merkwaardigerwijs: het wordt meer dan ooit van ons.’

Christine van der Burg werkt met beelden en gedichten. Haar boek Harts-tocht, over spiritualiteit en creativiteit, begint met het hoofdstuk Sprookjes en symboliek. ‘Sprookjes ondersteunen met hun beeldentaal onze levensreis: de uitdagingen waarvoor wij komen te staan blijken universeel te zijn. (…) Wij verzamelen moed en gaan op pad. En met vallen en opstaan, door te verdwalen en te zoeken, door doolhoven en wouden heen, vinden we de juiste weg.’

Als mijn geheugen me niet bedriegt

‘…omdat iets wat in de jeugd gebeurd is, dikwijls
het gevolg is van een voorval op oudere leeftijd.’
Marten Toonder

Wat gebeurt er met je herinneringen als je verleden er anders uitziet dan je dacht? Als je vader niet je vader blijkt te zijn? Als een vriend of geliefde de dader blijkt te zijn van een ernstig delict? Is je verleden de som van je herinneringen? Wat is waarheid als je schrijft over je leven en hoe belangrijk is dat?
Deze en andere vragen komen aan bod in Als mijn geheugen me niet bedriegt van Douwe Draaisma.
Het boek is uitgegeven in 2016 en beschrijft ‘een onderzoek naar de wijze waarop ervaringen op latere leeftijd herinneringen achteraf kleuren en veranderen’. Bovenstaand citaat is eraan ontleend.

De kamers van het autobiografisch geheugen

Bij het schrijven over je leven speelt het autobiografisch geheugen een belangrijke rol. Het is de plek in onze hersenen waar we de herinneringen aan ons leven opslaan. De structuur van dit geheugen kan je zien als drie ‘kamers’:

De kamer met de ansichtkaarten: specifieke eenmalige herinneringen. Die
De kamer met de ansichtkaarten – foto Pixabay

keer dat je door het ijs zakte, de tekening van je zusje die akelige kinderen in een plas hadden gegooid, je eerste zoen. Er zijn zintuiglijke sensaties aan verbonden: het klonk, het zag eruit, het rook, het voelde, het smaakte…
De kamer met algemene gebeurtenissen die vaker voorkwamen of langer duurden. Zoals het jaarlijkse kerstfeest van de zondagschool, onze vakantie in Oostenrijk. Ze zijn algemeen in de zin van: het was mooi weer of we kregen altijd een sinaasappel. Er kan een oordeel bij horen: ik vond het een fijne tijd of juist niet.
De kamer van de periodes in je leven: Mijn tijd op de kleuterschool, mijn eerste baan. Vaak verbonden aan algemene beschrijvingen van wat je in die periode deed, met wie, waar en waarom.

Herinneren kan spontaan optreden, doordat je iets ziet, hoort, ruikt of voelt. Door de geur van vers hooi weet je ineens weer hoe je vroeger je opa mocht helpen bij het binnenhalen van het hooi, hoe warm het was in de zon en hoe je telkens moest niezen.

Je kan ook actief herinneringen terughalen door terug te denken aan een bepaalde periode. Bijvoorbeeld toen je pas op kamers woonde en ook nog je eerste baan had. Hoe vol de dagen waren en hoe weinig tijd je opeens had voor leuke dingen. Hoe moe je ’s avonds was. Maar ook dat je de vrijheid had om te doen wat je wilde, uitgaan en uitslapen.

Schrijven vanuit je herinnering is ordenen. Je brengt verbinding aan tussen de gebeurtenissen en perioden in je leven. Je legt levensverhalen vast, over een korte of een langere periode in je leven. Als je al die verhalen samenvoegt, rangschikt en redigeert heb je de basis voor je autobiografie. Door het toevoegen van foto’s, tekeningen, scans van belangrijke documenten etc. wordt het boek compleet.

Geïnspireerd door: Op verhaal komen – Je autobiografie als bron van wijsheid, door Ernst Bohlmeijer & Gerben Westerhof

Je levensverhaal schrijven

Als je je eigen levensverhaal zou willen vastleggen, hoe doe je dat dan? Waar begin je? Wat neem je wel op en wat niet? Er verschijnen steeds nieuwe titels over dit onderwerp. Voorbeelden zijn:

Zo doe je dat – je levensverhaal schrijven door Brenda van Es, dat aanwijzingen geeft voor een heldere, meeslepende en krachtige autobiografie.
Spelen met je leven door Nanda Huneman, dat beschrijft hoe je je levensgeschiedenis om kunt zetten in een origineel, spannend en fictief verhaal.
Jouw levensverhaal hoort in een mooi boek thuis, door Daniëla Postma. ‘Laat je inspireren door de ervaringen van anderen en deel jouw leven met mensen om wie je geeft.’

Een speciaal boek in dit kader is Rimpelingen – autobiografisch schrijven voor kankerpatiënten. De schrijver, coach en trainer Jeroen Hendriksen, lijdt sinds 2011 aan een zeldzame ongeneeslijke vorm van bloedkanker. Hij volgt cursussen Autobiografisch Schrijven en ontdekt zes thema’s voor zijn levensverhaal: het hier en nu; betekenis geven; kwetsbaarheid; steun en troost; veerkracht; spiritualiteit. Samen met lotgenoten werkt hij deze ‘bronnen van zingeving’ uit en in oktober 2016 komt zijn ‘zelfwerkboek’ op de markt. Het is bedoeld voor mensen met een (levensbedreigende) ziekte maar ook boeiend voor anderen die bezig zijn met hun levensverhaal.