Je levensverhaal schrijven

Als je je eigen levensverhaal zou willen vastleggen, hoe doe je dat dan? Waar begin je? Wat neem je wel op en wat niet? Er verschijnen steeds nieuwe titels over dit onderwerp. Voorbeelden zijn:

  • Zo doe je dat – je levensverhaal schrijven door Brenda van Es, dat aanwijzingen geeft voor een heldere, meeslepende en krachtige autobiografie.
  • Spelen met je leven door Nanda Huneman, dat beschrijft hoe je je levensgeschiedenis om kunt zetten in een origineel, spannend en fictief verhaal.
  • Jouw levensverhaal hoort in een mooi boek thuis, door Daniëla Postma. ‘Laat je inspireren door de ervaringen van anderen en deel jouw leven met mensen om wie je geeft.’

Een speciaal boek in dit kader is Rimpelingenautobiografisch schrijven voor kankerpatiënten. De schrijver, coach en trainer Jeroen Hendriksen, lijdt sinds 2011 aan een zeldzame ongeneeslijke vorm van bloedkanker. Hij volgt cursussen Autobiografisch Schrijven en ontdekt zes thema’s voor zijn levensverhaal: het hier en nu; betekenis geven; kwetsbaarheid; steun en troost; veerkracht; spiritualiteit. Samen met lotgenoten werkt hij deze ‘bronnen van zingeving’ uit en in oktober 2016 komt zijn ‘zelfwerkboek’ op de markt. Het is bedoeld voor mensen met een (levensbedreigende) ziekte maar ook boeiend voor anderen die bezig zijn met hun levensverhaal.

Probeer eens een pantoum!

Wil je iets op papier zetten dat inzicht geeft in wat je op dit moment bezig houdt? Schrijf een pantoum.

Een pantoum is een dichtvorm met herhalingen, die bestaat uit 16 of 20 regels die niet hoeven te rijmen. Ik maakte kennis met de 16-regelige variant[1] van deze dichtvorm tijdens de Twaalf Heilige Nachten met Shodo. Het resulteerde in een bezinnend gedicht dat paste in die periode van inkeer. Ik werd er blij van.

In een tijdschrift[2] las ik over de 20-regelige pantoum. Ik citeer:

‘Met dit schema kun je in korte tijd zelf een gedicht schrijven, waarbij de essentie van het moment of dat wat er werkelijk in je omgaat, voor je ogen verschijnt. Vaak werkt het verrassend verhelderend, omdat onbewuste gevoelens en gedachten aan de oppervlakte komen. Prachtige volzinnen hoef je dus niet te produceren en talent voor rijmen is ook niet nodig.

Waar het om gaat is dat je het eerste schrijft wat in je opkomt, zonder jezelf te corrigeren, zonder censuur. Dit gaat het makkelijkst als een ander jou het schema voorleest, zodat je zo spontaan mogelijk kunt reageren. Maar in je eentje kan het ook. Voor de pantoum kies je een kernwoord, het thema van je gedicht, iets wat je op dat moment bezighoudt.’

De opbouw van het 20-regelige pantoum is als volgt:

Regel 1: Ik …. (maak een zin die met ‘ik’ begint en waarin je het kernwoord noemt)
Regel 2: Ik …. (beschrijf waar je bent)
Regel 3: Ik …. (beschrijf wat je ziet)
Regel 4: (beschrijf wat er gebeurt in connectie met je kernwoord)

Regel 5: is gelijk aan regel 2
Regel 6: is een gevoelsreactie op regel 2: wat doet het met je?
Regel 7: is gelijk aan regel 4
Regel 8: is jouw reactie op regel 7

Regel 9: is gelijk aan regel 6
Regel 10: wat beleef je daarbij?
Regel 11: is gelijk aan regel 8
Regel 12: hoe is dat?

Regel 13: is gelijk aan regel 10
Regel 14: hoe voelt dat?
Regel 15: is gelijk aan regel 12
Regel 16: wat is je reactie daarop?

Regel 17: is gelijk aan regel 14
Regel 18: is gelijk aan regel 3
Regel 19: is gelijk aan regel 16
Regel 20: is gelijk aan regel 1

Veel plezier bij het dichten van je eigen pantoum!

[1] De 16-regelige pantoum heeft de onderstaande indeling:

Regel 1
Regel 2
Regel 3
Regel 4

Regel 5 is gelijk aan regel 2
Regel 6
Regel 7 is gelijk aan regel 4
Regel 8

Regel 9 is gelijk aan regel 6
Regel 10
Regel 11 is gelijk aan regel 8
Regel 12

Regel 13 is gelijk aan regel 10
Regel 14
Regel 15 is gelijk aan regel 12
Regel 16 is gelijk aan regel 1

[2] Happinez, jaargang 8, nummer 1, 2010

 

 

Kleine biografie van rouwen en liefhebben

Schrijfster en spreekster Vilan van de Loo studeerde cum laude af op Indische letterkunde. Ze schreef tientallen boeken, voornamelijk over geschiedenis en literatuur. Toen haar geliefde katertje Tim overleed, raakte ze in een rouwproces. Een van de vragen die haar bezig hield was: Waar is hij nu? En kan ik daar ook komen?

Ze zocht naar boeken die haar konden helpen maar vond er geen. Daarom schreef ze er zelf een, Van Tim naar Bertje – kleine biografie van rouwen en liefhebben. Schrijven als een manier om te kunnen omgaan met een aangrijpende gebeurtenis in je leven.

Ontdekkingsreis

Schrijven over het woord ontdekkingsreis gaf de volgende ontdekking.

In feite is dit een ontdekkingsreis op papier. Ontdekken is een prachtig woord. Het betekent “de dekking van iets afhalen”. Iets ligt onder een spreekwoordelijke deken. En jij haalt de deken weg, zodat het (wat het ook mag zijn) naar de oppervlakte komt. Dingen, die je eigenlijk wilt zien, die er wel zijn, maar ze zijn onttrokken aan je (geestes)oog. Ontdekken is de dekking daarvan af halen. Soms is dat moeilijk. Soms weet je niet dat iets bedekt is. Soms weet je het wel, maar wil je het bedekt laten. En soms wil je het wel ontdekken, maar kost het je vreselijk veel moeite om de ruis, de stof, of wat dan ook, er van af te halen. Alsof het niet mag, of alsof je het onbewust niet wilt zien. Soms laat je dingen bedekt, omdat het te pijnlijk is om sommige dingen te ontdekken, te zien.
(geschreven bij de Schrijfkamer, n.a.v. woorden in een woordzoeker).
Mieke

Hendrik Groen

In een boekenkast in Schiermonnikoog vond ik een opmerkelijk boek:
Pogingen iets van het leven te makenPogingen om iets van het leven te maken, door Hendrik Groen, 83¼ jaar. Het gaat over de ups en downs van het leven in een verzorgingshuis in Amsterdam-Noord en ik las het in één adem uit. Hoewel de beschreven gebeurtenissen lang niet altijd grappig zijn, valt er heel wat te lachen. Een aanrader!

Op pagina 93 zegt Hendrik: ‘Ik merk dat het schrijven een prettige therapeutische werking heeft: ik ben meer ontspannen en minder gefrustreerd. Misschien ben ik vijftig jaar te laat begonnen, maar daar is nu niets meer aan te doen.’

Het boek heeft de NS Publieksprijs 2016 gewonnen en er is een tv-serie van gemaakt, die vanaf maandag 23 oktober a.s. te zien zal zijn bij Omroep Max. Hendrik Groen (een pseudoniem) schreef als vervolg: Zolang er leven is.

Kun je geluk maken?

Psychotherapeut Carel Dijkstra vindt van wel. Hij ziet autobiografisch schrijven als hulpmiddel om zicht te krijgen op de eigen levensthema’s, inclusief de geleden verliezen. Tien A-4tjes kunnen al een heel goed beeld geven van een leven. In zijn boek Geluk kun je maken[1] geeft hij aanwijzingen voor het maken van een levensbeschrijving. Ik ontdekte zijn methode een aantal jaren geleden, toen ik bezig was met verlate rouw.

Kort samengevat komt het neer op het volgende. Neem gedurende ongeveer drie weken iedere dag een uur tijd voor jezelf, om alles op te schrijven wat je van je leven herinnert. De volgorde is niet belangrijk, noteer alle belangrijke zaken die je te binnen schieten. Deze manier van schrijven is associatief, meditatief en reflectief. Dijkstra helpt hierbij met een aantal ‘vragen die uw geheugen opfrissen’. Na drie weken wordt het tijd om structuur aan te brengen en verbanden te ontdekken. Dit neemt ongeveer een week in beslag.

Het op deze manier schrijven kan leiden tot een gevoel van grotere vrijheid, tot een beter contact met de diepere lagen van je persoonlijkheid en het op gang brengen van een innerlijk groeiproces.

Ook het bijhouden van een dagboek of het schrijven van brieven of verhalen kunnen je helpen om dichter bij jezelf te komen en verlies of rouw een plaats te geven.

Ben je dan gelukkig? In ieder geval helpt het om te gaan met wat er is en soms is dat al heel wat!

(Eerder gepubliceerd op Veelkleurig Leven op 15 mei 2014).

[1] Uitgegeven door Bert Bakker, Amsterdam, 1994, blz. 43-65

Hoe gaat een schrijfworkshop?

Gekleurd schriftje met aangeklede penEr liggen duizenden gedachten in een mens die hij niet kent,
tot hij de pen opneemt om te gaan schrijven.
                                                            William Makepeace Thackeray

Een schrijfworkshop, hoe gaat dat eigenlijk?

Op woensdagmorgen gaan we ‘proef-schrijven’ in de Glazen Serre. Onze gastvrouw heeft voor hapjes gezorgd om te proeven: dadelpuntjes, Monchoutaartjes, Robert’s cakejes en nog veel meer huisgemaakte heerlijkheden. En de deelnemers komen om het schrijven te ervaren.
Het de eerste keer op deze plek.

Na tien uur wordt het stil in de serre. Acht pennen schrijven sprintjes in kleurige schriften. Zacht zonlicht schijnt door de heldere ramen. In de groene tuin bewegen bloemen en blaadjes bijna onopgemerkt in de wind.

Na een woordgedicht over onszelf maken we zinnen af, zoals ‘Onderweg naar deze plek dacht ik …’. We schrijven over de zondagse maaltijd in onze kindertijd. Een verhaaltje van Toon Tellegen inspireert tot een speelse dialoog tussen twee voorwerpen en een grappig plaatje leidt tot hilarische korte verhalen. We sluiten af met een haiku.

Zoveel woorden in zo’n korte tijd. Een paar uur je verbonden voelen, je laten ontroeren en samen lachen. Ieder luistert aandachtig naar de ander en schrijft voor zichzelf. Alles is goed.

Dan gaan we weer, op weg naar een zonnige zomermiddag.

Gaat het altijd zo? Ja en nee. Er is een oneindige variatie aan schrijfoefeningen en onderwerpen. Iedere schrijfgroep heeft zijn eigen dynamiek. Maar wat mij opvalt is dat het schrijven altijd verrast. Veel mensen het ervaren als een plezierige manier om hun hoofd leeg te maken en hun leven naar zich toe te schrijven.

Wat een wijs mens wijs maakt is niet dat hij meer ervaring heeft dan anderen,
maar dat hij meer aandacht schenkt aan zijn ervaringen dan anderen.
                                                                                      Andrew Cohen

Schrijfwandeling

Dinsdagmiddag 4 juli: Schrijflokaal.

De zon scheen, het was te mooi weer om binnen te blijven schrijven.
Dus besloten we een schrijfwandeling te maken. Bij het Hortuspark, op het terrasje van de HEMA, hadden we het zicht op de grote, dikke boom. Hoe keek deze boom naar die vier schrijvers op het terras?
Op de Vismarkt hebben we heerlijk in de nisjes van de stadsmuur zitten schrijven over het plein en de mensen die op het plein woonden, 100 jaar geleden.
En in een koele Grote Kerk hebben we de stilte beschreven. Zo stil was het eigenlijk niet, want we hoorden veel geroezemoes op de achtergrond.
Wandelen en schrijven over onze eigen stad: een prachtige combinatie.

Vijf voordelen van autobiografisch schrijven

Facebook is een nieuwsgierig medium. Iedere keer weer vraagt het: “Wat ben je aan het doen?” En niet alleen dat, maar ook: “Wat zijn je favoriete sportteams?” – “Wat deed je bij … (een vorige werkgever)?” – “Waar heb je gewoond?” enz. enz.

Waarom zou je daar antwoord op geven? Wat beweegt mij en ontelbare anderen van alles en nog wat op de sociale media te melden? En is dat te vergelijken met autobiografisch schrijven?

Als tiener hield ik een dagboek bij. Mijn leven leek belangrijk genoeg om vast te leggen. Jaren daarna dacht ik daar anders over en heb ik alles verscheurd. Nog later begon ik opnieuw te schrijven, om er niet meer mee te stoppen. Ik zou weleens willen weten hoeveel mensen een dagboek bijhouden.

Autobiografisch schrijven is een methode waarmee je schrijft over je eigen leven, vanuit je gevoel, met gebruikmaking van al je zintuigen. Waarom zou je dat willen doen, schrijven over je eigen leven? Wat heb je er aan?

Mijn eigen ervaring die ik deel met anderen is dat schrijven over je eigen leven een positieve uitwerking heeft. Een kleine opsomming:

  1. het helpt je te ontspannen
  2. je leert jezelf beter kennen en begrijpen
  3. lang vergeten herinneringen komen weer boven
  4. je legt de basis voor je eigen levensverhaal of levensboek
  5. je kan het individueel doen of in een groep

Wat ook fijn is: je hoeft niet mooi of goed te kunnen schrijven, want je schrijft voor jezelf. En mocht je ooit besluiten je levensverhaal te gaan uitgeven, dan zijn er professionals die je kunnen helpen bij het redigeren van je teksten.

Om terug te komen op de beginvragen: volgens mij is er een groot verschil tussen dat wat je op Facebook aan de wereld laat zien en je dagboeken of andere autobiografische schrijfsels. Op de – vluchtige – digitale snelweg tonen we graag de mooie en opzienbarende aspecten van ons leven.

Maar er is veel meer en al willen we dat liever niet met iedereen delen, het werkt heilzaam om het op te schrijven. Voor jezelf.

Zo schrijf je je eigen leven naar je toe!

(Eerder gepubliceerd op Veelkleurig Leven op 27 augustus 2014).

Je pen als gids

Heb jij ook weleens het idee je levensverhaal te willen vastleggen? En kom je er vervolgens niet toe omdat het lastig is? Want: waar ga je beginnen, wat is belangrijk genoeg om op te schrijven? Trouwens, kloppen je herinneringen wel, hoe weet je of ze waar zijn? En voor wie zou je het willen doen?

‘Schrijven is een creatieve daad, die gelukkig maakt,’ zegt Willemijn Soer, auteur van Autobiografisch schrijven. Dat klopt met mijn eigen ervaring, ook al voel ik soms in eerste instantie heel andere emoties. Maar alles in mijn leven hoort bij mij en heeft me gevormd tot wie ik ben. Het opschrijven helpt gebeurtenissen een plek te geven, waardoor evenwicht ontstaat.

Of je herinneringen ‘waar’ zijn in de zin van ‘echt gebeurd’ is niet zo belangrijk. Vraag vijf mensen een bepaalde gebeurtenis weer te geven en je krijgt vijf verschillende verhalen. Herinneringen zijn gekleurd door de mensen die ze hebben en de ‘bril’ waardoor ze naar het leven kijken.

Het geheugen is een wonderlijk fenomeen, een enorme opslagplaats met kastjes en laadjes die soms dicht zijn en onverwacht weer open kunnen gaan. Een landschap met verborgen plekken, die erop wachten opnieuw ontdekt te worden. Je zou er als het ware overheen kunnen vliegen en er met een helikopterview naar kijken. Om dan te landen bij datgene wat je aandacht trekt.

Een manier om zo vanuit je intuïtie of gevoel bij herinneringen te komen is ‘clusteren’. Het gaat als volgt. Noteer je onderwerp (bijvoorbeeld ‘mijn kleuterschool’) op het midden van je blad en teken er een cirkel omheen. Ga vervolgens vrij associëren over dit thema en schrijf rondom de cirkel alles op wat je te binnen schiet (bij het voorbeeld zou dat kunnen zijn: de juf, de poppenhoek, mijn vriendje, het zingen, de glijbaan, het sinterklaasfeest, etc.).

Uiteindelijk is je blad gevuld met allerlei woorden en begrippen. Daaruit kies je er één waarover je nu wil schrijven en dat ga je doen. Zo mogelijk in de vorm van een concrete gebeurtenis. Je schrijft liefst snel, in de tegenwoordige tijd, zonder je pen neer te leggen en zonder na te denken. Je betrekt daarbij zoveel mogelijk je zintuiglijke waarneming en je gevoel. Ga niet te lang door, tien minuten is al een hele tijd.

Schrijf gewoon wat er bij je op komt, het is jouw verhaal. Geef het pas achteraf een titel. Mocht je besluiten het ook aan anderen te laten lezen dan kan je voor hen een geredigeerde versie maken waarin je schrapt wat je alleen voor jezelf schreef.

Je zal merken dat er als vanzelf steeds meer herinneringen boven komen. Je hoeft ze alleen nog vast te leggen. Je pen wijst de weg.

(Eerder gepubliceerd op Veelkleurig Leven op 30 juni 2014).